Door Luuk Nijman
Kan een rechtsstaat nog functioneren als rechters en advocaten met de dood worden bedreigd? Het is een vraag waar de vrijwilligers van Advocaten Zonder Grenzen zich regelmatig mee geconfronteerd zien. Donderdag 12 maart gaf een aantal van hen een workshop aan SIB-leden, waarbij ze hun ervaringen uit onder meer Suriname, de Filippijnen en Guantanamo Bay deelden met de aanwezigen.
De medewerkers van Advocaten Zonder Grenzen zijn in het dagelijks leven actief in de Nederlandse advocatuur. De belangrijkste doelstelling van de stichting is het bevorderen van de van de toegang tot recht. Voorzitter Hein Karskens: “De vorming van een rechtsstaat leidt tot een stabiele maatschappij en meer welvaart, en het afnemen van armoede.” De werkwijze van Advocaten Zonder Grenzen bestaat uit het opzetten van projecten in landen waar een stabiele rechtsstaat geen vanzelfsprekendheid is, bijvoorbeeld doordat het regime dit tegenhoudt. In samenwerking met lokale organisaties worden fact finding missions georganiseerd. In het geval van de Filippijnen werden rechters, advocaten en journalisten die zich inzetten voor mensenrechten en zich kritisch uitlieten over het regime ernstig bedreigd en in sommige gevallen zelfs vermoord. Advocaten Zonder Grenzen stelt vervolgens een rapport op dat invloed heeft op de reputatie van een land binnen de internationale gemeenschap. Het is zaak om ook na dit soort missies druk te blijven uitoefenen op lokale autoriteiten, die de indruk wekken mee te werken maar vervolgens geen veranderingen doorvoeren.
Behalve dergelijke kortlopende projecten heeft de organisatie ook een aantal structurele projecten, zoals bijvoorbeeld in Suriname. Hier zijn Nederlandse advocaten actief die veel vooruitgang hebben geboekt in het de invoering van rechtshulp aan minderjarigen. Advocate Malon Krans vertelt geanimeerd over de chaotische toestand in de Surinaamse rechtszaal, waar volgens het Nederlandse rechtssysteem en in het Nederlands recht wordt gesproken, maar wel op een manier die past binnen de Zuid-Amerikaanse cultuur. Advocaten Zonder Grenzen heeft zich hard gemaakt voor het toewijzen van advocaten aan jeugddelinquenten, maar ook voor het instellen van een vergoeding aan deze advocaten.
De aanwezige studenten kregen ruim de gelegenheid de sprekers enkele kritische vragen te stellen, bijvoorbeeld of het werken aan toegang tot het recht wel zin heeft als de bevolking toch al geen vertrouwen heeft in het concept rechtsspraak. Een ander discussiepunt betrof de vraag of een stabiele rechtsstaat nu écht leidt tot meer welvaart, of dat economische ontwikkeling juist eerder een randvoorwaarde is voordat men zich druk gaat maken over een goede rechtsgang. Lastige kwesties waar geen eenduidig antwoord op bestaat, waarop voorzitter Karskens voorstelde het er tijdens de borrel nog eens rustig over te hebben.
